بررسی اثر بخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی (MBSR) بر خستگی مزمن، علائم روان تنی و تاب آوری در بیماران مبتلا به ام اس (MS) در مواجه با اخبار تروما

نویسندگان
نازیلا کاظمی جامع بزرگی
امینه جلالی
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBSR) بر خستگی مزمن، علائم روان‌تنی و تاب‌آوری در بیماران مبتلا به ام‌اس (MS) در مواجهه با اخبار تروما انجام شد.این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی بیماران مبتلا به ام‌اس عضو انجمن ام‌اس استان هرمزگان بود که جهت تزریق هفتگی دارو به بخش ام‌اس مرکز امید بندرعباس مراجعه می‌کردند. از میان این جامعه، ۳۰ بیمار به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش تحت ۸ جلسه مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس شدت خستگی (FSS)، پرسشنامه علائم روان‌تنی و مقیاس تاب‌آوری (CD-RISC) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تجزیه و تحلیل شد.نتایج نشان داد که آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی به طور معنی‌داری منجر به کاهش خستگی مزمن و علائم روان‌تنی در بیماران مبتلا به ام‌اس شده است(001/0 < P). همچنین، این مداخله توانست سطح تاب‌آوری بیماران را در مواجهه با فشارهای روانی ناشی از اخبار تروما به طور چشمگیری افزایش دهد. برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی با تقویت مهارت‌های حضور در لحظه و پذیرش غیرقضاوت‌گرانه، ابزاری موثر برای مدیریت پیامدهای روان‌شناختی اخبار ناگوار و بهبود وضعیت جسمانی و روانی بیماران ام‌اس محسوب می‌شود و استفاده از آن در مراکز درمانی توصیه می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی
ام‌اس
خستگی مزمن
علائم روان‌تنی
تاب‌آوری
اخبار تروما

عنوان مقاله English

Investigating the effectiveness of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on chronic fatigue, psychosomatic symptoms, and resilience in patients with multiple sclerosis (MS) when faced with traumatic news

نویسندگان English

nazila kazemi jame bozorgi
amine jalali
چکیده English

The present study aimed to investigate the effectiveness of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on chronic fatigue, psychosomatic symptoms, and resilience in patients with multiple sclerosis (MS) in the face of traumatic news. This study was a quasi-experimental study with a pre-test-post-test design with a control group. The statistical population included all MS patients who were members of the Hormozgan Province MS Association and who were referred to the MS ward of Omid Center, Bandar Abbas for weekly drug injections. From this population, 30 patients were selected using convenience sampling and randomly assigned to two experimental groups (n=15) and control groups (n=15). The experimental group underwent 8 sessions of mindfulness-based stress reduction intervention, while the control group did not receive any intervention. The research instruments included the Fatigue Severity Scale (FSS), the Psychosomatic Symptoms Questionnaire, and the Resilience Scale (CD-RISC). Data were analyzed using repeated measures analysis of variance. The results showed that mindfulness-based stress reduction training significantly reduced chronic fatigue and psychosomatic symptoms in patients with MS (P < 0.001). Also, this intervention was able to significantly increase the level of resilience of patients in the face of psychological stress caused by traumatic news. By strengthening the skills of being present in the moment and accepting non-judgmental, the mindfulness-based stress reduction program is considered an effective tool for managing the psychological consequences of bad news and improving the physical and mental condition of MS patients, and its use in medical centers is recommended

کلیدواژه‌ها English

Mindfulness-based stress reduction program
MS
chronic fatigue
psychosomatic symptoms
Resilience
trauma news
Anagnostouli, M., Babaliarouta, A., Charitaki, S., & Markoglou, N. (2023). Mindfulness-based stress reduction program for patients with multiple sclerosis: A randomized controlled trial. Clinical Neurology and Neurosurgery, 224, 107-118. https://doi.org/10.1016/j.clineuro.2022.107412
Baird, J. F., Sandroff, B. M., & Motl, R. W. (2021). Resilience and physical activity in people with multiple sclerosis. Multiple Sclerosis and Related Disorders, 50, 102814. https://doi.org/10.1016/j.msard.2021.102814
Calsbeek, H., van der Velden, A. M., & Geurtz, H. (2024). Long-term effects of mindfulness on fatigue in multiple sclerosis: A 2-year follow-up study. Journal of Behavioral Medicine, 47(1), 45-58.
Chalah, M. A., & Ayache, S. S. (2023). Mindfulness in multiple sclerosis: A systematic review and meta-analysis. Brain Sciences, 13(5), 780. https://doi.org/10.3390/brainsci13050780
Choi, H., Miller, A., & Thompson, K. (2025). Digital mindfulness-based interventions for chronic disease management: A systematic review. Health Psychology Review, 19(2), 201-225.
Gonzalez-Guzman, A., Rivera, M., & Santos, L. (2024). Effects of mindfulness training on psychosomatic symptoms in multiple sclerosis: A multi-center study. Psychosomatic Medicine, 86(2), 115-128.
Grossman, P., Kappos, L., & Gennert, M. (2023). Mindfulness training as a clinical intervention: A review of mechanisms and outcomes in MS. Psychosomatic Medicine, 85(3), 245-260.
He, S., Zhang, Y., & Liu, X. (2024). Global prevalence of fatigue in multiple sclerosis: An updated meta-analysis. Scientific Reports, 14, 1120-1135. https://doi.org/10.1038/s41598-024-51234-x
Hofmann, S. G., & Gómez, A. F. (2023). Mindfulness-based interventions for anxiety and depression. Annual Review of Clinical Psychology, 19, 110-132.
Holman, E. A., Thompson, R. R., & Silver, R. C. (2024). Media exposure to collective trauma and its psychological consequences. Nature Reviews Psychology, 3, 56-70.
Khan, F., & Amatya, B. (2021). Fatigue in multiple sclerosis: A review of evidence-based management. Journal of Rehabilitation Medicine, 53(2), 1-15.
Kratz, A. L., Whibley, D., & Alschuler, K. (2022). Efficacy of a mindfulness-based intervention for fatigue in multiple sclerosis. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 103(1), 10-22.

Miller, J. A., Thompson, K. L., & White, S. R. (2024). Enhancing resilience in multiple sclerosis through mindfulness-based stress reduction: A longitudinal study. Multiple Sclerosis and Related Disorders, 82, 105412. https://doi.org/10.1016/j.msard.2024.105412
Motl, R. W., Sikes, E. M., & Sandroff, B. M. (2024). Lifestyle medicine for managing symptoms of multiple sclerosis. The Lancet Neurology, 23(1), 89-101.
Pagnini, F., Phillips, D., & Bosma, C. M. (2020). Mindfulness-based interventions for people with multiple sclerosis and their caregivers. Journal of Psychosomatic Research, 134, 110245.
Roberts, L. E., Clark, D. J., & Lewis, H. (2025). Media-based trauma exposure and psychological distress in chronic illness: The protective role of mindfulness. Journal of Traumatic Stress, 38(1), 12-25.
Sansom-Daly, U. M., & Wakefield, C. E. (2022). Resilience and coping with chronic illness during global trauma. Current Opinion in Psychology, 43, 211-216.
Sathananthan, N., et al. (2023). The role of mindfulness in moderating psychosomatic distress in neurological disorders. Neuropsychology Review, 33(4), 412-428.
Simpson, R., et al. (2022). Mindfulness-based interventions for MS: A meta-analysis of randomized controlled trials. Multiple Sclerosis and Related Disorders, 58, 103525.
Smith, R. B., Davis, E. M., & Wilson, P. (2025). Digital mindfulness interventions for the management of fatigue in patients with multiple sclerosis: A randomized controlled trial. Journal of Neuropsychology, 19(1), 34-50.
Stojanov, A., et al. (2023). Psychosomatic symptoms and personality traits in patients with multiple sclerosis. Frontiers in Psychology, 14, 115201.
Thompson, C. L., Walker, S., & Harris, J. (2024). Building psychological hardiness: A meta-analysis of resilience-based interventions for multiple sclerosis. Neurology and Therapy, 13(3), 455-474.
van Kessel, K., et al. (2025). Psychosocial management of multiple sclerosis: New frontiers in CBT and Mindfulness. Nature Reviews Neurology, 21(3), 145-160.
Zabalegui, A., et al. (2021). Impact of the COVID-19 pandemic on the resilience of patients with chronic diseases. Journal of Advanced Nursing, 77(6), 2680-2692.