بررسی نقش واسطه‌ای معنای زندگی در اثربخشی درمان وجودی-پذیرش محور بر احساس تنهایی و ترس از مرگ سالمندان مبتلا به بیماری‌های جسمی مزمن

نویسندگان
لیلا سادات مدرسی
پریسا کلاهی
ارسلان برکت
طیبه دلشاد
سهیلا رحمانی
امینه جلالی
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واسطه‌ای معنای زندگی در اثربخشی درمان وجودی-پذیرش محور بر احساس تنهایی و ترس از مرگ در سالمندان مبتلا به بیماری‌های جسمی مزمن انجام شد. این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی سالمندان مبتلا به بیماری‌های جسمی مزمن مراجعه‌کننده به درمانگاه‌های تخصصی مجتمع بیمارستانی امام خمینی و کلینیک تخصصی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی شهر تهران در سال ۱۴۰۵ بود. از میان آن‌ها، ۳۰ نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه احساس تنهایی دهشری، پرسشنامه ترس از مرگ کالت-لستر و پرسشنامه معنای زندگی (MLQ) بود. گروه آزمایش تحت ۸ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای مداخله درمان وجودی-پذیرش محور قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و تحلیل مسیر، تحلیل شدند. نتایج نشان داد که درمان وجودی-پذیرش محور به‌طور معناداری باعث کاهش احساس تنهایی و ترس از مرگ در سالمندان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شده است. همچنین نتایج تحلیل واسطه‌ای تایید کرد که معنای زندگی در رابطه بین این رویکرد درمانی با کاهش احساس تنهایی و ترس از مرگ، نقش واسطه‌ای مثبت و معناداری ایفا می‌کند. بر اساس یافته‌ها، درمان وجودی-پذیرش محور از طریق بازسازی نظام معنایی، تقویت انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و پذیرش واقعیت‌های وجودی، راهبردی موثر برای کاهش فرسودگی روانی و اضطراب‌های بنیادین در سالمندان مبتلا به بیماری‌های مزمن محسوب می‌شود؛ بنابراین، استفاده از این پروتکل در کلینیک‌های روان‌شناسی سلامت و درمانگاه‌های تخصصی طب سالمندی توصیه می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
درمان وجودی-پذیرش محور
احساس تنهایی
ترس از مرگ
معنای زندگی
بیماری‌های جسمی مزمن
سالمندان

عنوان مقاله English

Evaluating the Mediating Role of Meaning in Life in the Effectiveness of Existential-Acceptance Therapy on Loneliness and Death Anxiety Among Older Adults with Chronic Physical Illnesses

نویسندگان English

leyla sadat modarresi
parisa kolahi
arsalan barekat
taiebe delshad
soheila rahmani
amineh jalali
چکیده English

The present study aimed to evaluate the mediating role of meaning in life in the effectiveness of existential-acceptance therapy on loneliness and death anxiety among older adults with chronic physical illnesses. This semi-experimental study utilized a pretest-posttest and follow-up design with a control group. The statistical population comprised all older adults with chronic physical illnesses who referred to the specialized clinics of Imam Khomeini Hospital Complex and the specialized clinic of Shahid Beheshti University of Medical Sciences in Tehran in 2026. Among them, 30 participants were selected using purposive sampling and randomly assigned into two groups: experimental (n=15) and control (n=15). The research instruments included Dhahiri’s Loneliness Scale, the Collett-Lester Fear of Death Scale, and the Meaning in Life Questionnaire (MLQ). The experimental group received 8 sessions of 90-minute existential-acceptance therapy intervention, while the control group received no intervention. Data were analyzed using repeated measures analysis of variance (ANOVA) and path analysis. The results indicated that existential-acceptance therapy significantly reduced loneliness and death anxiety in the experimental group compared to the control group. Furthermore, the mediation analysis confirmed that meaning in life plays a positive and significant mediating role in the relationship between this therapeutic approach and the reduction of loneliness and death anxiety. Based on the findings, existential-acceptance therapy, through the reconstruction of the meaning system, enhancement of psychological flexibility, and acceptance of existential realities, serves as an effective strategy to alleviate psychological burnout and fundamental anxieties in older adults with chronic illnesses; therefore, utilizing this protocol in health psychology clinics and specialized geriatric clinics is recommended.

کلیدواژه‌ها English

Existential-Acceptance Therapy
loneliness
Death anxiety
meaning in life
Chronic Physical Illnesses
Older Adults
Badcock, J. C., Holt-Lunstad, J., Garcia, E., Caballero, F. F., & Nixon, R. D. (2022). Loneliness and mental health: The role of social cognitive processes. Lancet Psychiatry, 9(5), 403-414.

Biazzi, M., Rossi, A., & Magnani, P. (2021). Existential therapy and the search for meaning in old age. International Journal of Existential Positive Psychology, 10(1), 45-58.

Böttche, M., Stammel, N., & Knaevelsrud, C. (2021). Treating PTSD in older survivors of war: Challenges and adaptations. European Journal of Psychotraumatology, 12(1), 1913016.

Cho, S., Kim, G., & Lee, H. (2023). The trajectory of loneliness in the elderly post-COVID-19 pandemic. Aging & Mental Health, 27(4), 712-720.

Correia, R., Curado, M. A., & Bento, T. (2023). Existential psychotherapy for elderly patients: Addressing the "End-of-Life" anxiety. Clinical Gerontologist, 46(2), 215-228.

Dadfar, M., Ross, M. W., & Lester, D. (2021). Death anxiety in older adults: A systematic review of assessments and interventions. International Journal of Mental Health, 50(2), 114-132.

Damásio, B. F., de Melo, R. P., & Silva, J. P. (2021). Meaning in life and subjective well-being in the elderly: A structural equation model. Quality of Life Research, 30(3), 805-814.

Furer, P., & Walker, J. R. (2020). Death anxiety: A cognitive-behavioral approach. Cognitive and Behavioral Practice, 27(2), 143-157.

Gardiner, C., Laud, P., Heaton, T., & Gott, M. (2021). Effectiveness of interventions to reduce loneliness and social isolation. Health & Social Care in the Community, 29(2), 375-388.

Ghaedied, K., Molavi, H., & Mousavi, S. G. (2023). The impact of existential group therapy on the mental health of war veterans. Psychology of Religion and Spirituality, 15(1), 89-98.

Giel, R., Schermuly, A. C., & Buiting, H. M. (2022). The interaction between war trauma and loneliness in refugee elders. Journal of Geriatric Psychiatry, 37(6), 541-550.

Graham, C. D., Gouick, J., Krahé, C., & Gillanders, D. (2023). Psychological flexibility as a mediator of change in ACT for trauma. Behaviour Research and Therapy, 160, 104230.

Hawkley, L. C., Buecker, S., Kaiser, T., & Luhmann, M. (2020). Loneliness in the older population: A global perspective. Nature Reviews Psychology, 1(4), 212-224.

Hicks, J. A., Kim, J., & Kim, E. (2025). The existential function of meaning in life in late adulthood. Personality and Social Psychology Review, 29(1), 34-52.

Hofmann, S. G., Hayes, S. C., & Lorscheid, D. (2022). The efficacy of ACT: An updated meta-analysis of randomized controlled trials. Psychotherapy and Psychosomatics, 91(2), 73-83.

Horesh, D., & Brown, A. D. (2025). Traumatic stress across the lifespan: New insights into war-related PTSD. Annual Review of Clinical Psychology, 21, 145-168.

Iverach, L., Menzies, R. G., & Menzies, R. E. (2020). Death anxiety and its role in existential psychotherapy. Clinical Psychology Review, 82, 101915.

Iverach, L. (2025). Managing death anxiety in clinical settings: 2025 Guidelines. Clinical Psychology: Science and Practice, 32(1), 12-25.

Karam, E. G., Salamoun, M. M., & Yeretzian, J. S. (2024). War trauma and its long-term impact on the cognitive health of the elderly. World Psychiatry, 23(1), 112-124.

Kuwert, P., Spitzer, C., & Freyberger, H. J. (2023). Fifty years later: The persistence of war trauma in elderly survivors. Journal of Traumatic Stress, 36(2), 345-356.

Lau, B. H., Ng, T. K., & Ho, G. H. (2024). Death anxiety, religious coping, and well-being in late life. Psychology of Religion, 16(2), 201-215.

Li, Y., Wang, J., & Xu, H. (2020). ACT-based interventions for depression in elderly nursing home residents. International Psychogeriatrics, 32(8), 951-962.

Li, J. B., Dou, K., & Nie, Y. G. (2024). The longitudinal relationship between meaning in life and mental health in aging. Journal of Happiness Studies, 25(1), 12-28.

Lim, M. H., Smith, G. L., & Arroll, B. (2025). Loneliness and cognitive decline: A 5-year longitudinal study. Alzheimer's & Dementia, 21(1), 104-118.

Maercker, A. (2024). Cultural and existential aspects of trauma in elderly populations. Journal of Cross-Cultural Psychology, 55(3), 321-338.

Martela, F., & Steger, M. F. (2020). The three meanings of meaning in life: Distinguishing coherence, purpose, and significance. The Journal of Positive Psychology, 15(5), 571-580.

Menzies, R. E., Sharpe, L., & Dar-Nimrod, I. (2023). Death anxiety and its relationship to trauma-related disorders. Journal of Abnormal Psychology, 132(4), 481-492.

Petkus, A. J., Gum, A., & Steinberg, L. (2024). ACT for late-life anxiety disorders: A randomized controlled trial. The American Journal of Geriatric Psychiatry, 32(3), 289-301.

Pillemer, K., Lachs, M. S., & Berman, E. (2024). Intergenerational interventions to combat loneliness in the elderly. The Gerontologist, 64(2), 156-168.

Rayner, M., & Vitali, D. (2022). Short-term existential therapy in modern clinical practice. Counselling and Psychotherapy Research, 22(3), 612-622.

Russo-Netzer, P., Icekson, T., & Shoshani, A. (2023). Finding meaning in the aftermath of trauma: A qualitative study of war survivors. Journal of Loss and Trauma, 28(5), 412-429.

Scimeca, G., Muscatello, M. R., & Bruno, A. (2022). The impact of existential distress on death anxiety in the elderly. Frontiers in Psychology, 13, 854612.

Scott, W., McCracken, L. M., & Trost, Z. (2023). Acceptance and Commitment Therapy for chronic pain and trauma in older adults. European Journal of Pain, 27(1), 145-158.

Shariatmadar, A. (2025). New frontiers in existential interventions for geriatric populations. Journal of Aging Studies, 68, 101150.

Smith, M. L., Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2024). Loneliness and its association with mortality in war-exposed older adults. Social Science & Medicine, 315, 115201.

Solomon, Z., & Lavi, T. (2020). The price of war: A 30-year follow-up of veterans with PTSD. Psychological Medicine, 50(12), 1982-1991.

Steger, M. F. (2023). Meaning in life and its role in psychological resilience. Current Opinion in Psychology, 49, 101518.

Taghiabadi, M., Kavosi, A., & Ghaedi, K. (2022). Predictors of death anxiety among Iranian elderly war survivors. Journal of Death and Dying, 85(3), 642-658.

Vos, J. (2022). Meaning-centered therapy for trauma survivors: A clinical manual. Routledge Publishing.

Vos, J. (2024). The effectiveness of existential therapies: A systematic review and meta-analysis. Journal of Humanistic Psychology, 64(1), 78-105.

Wetherell, J. L., Afari, N., & Rutledge, T. (2021). Acceptance and Commitment Therapy for PTSD in military veterans. Journal of Traumatic Stress, 34(1), 103-113.

Zhang, M., Wang, Y., & Liu, X. (2025). Digital ACT interventions for seniors: Accessibility and outcomes. Journal of Medical Internet Research, 27, e54210.